• Yazdır
• Yorum Yaz

Aynalıkavak Yazıları/Fahri Tuna

İŞGAL YILLARINDA ADAPAZARI KAZASINDA
YUNAN MEZALİMİ / 1921
Kısa süre önce Adapazarı'nın düşman işgalinden kurtuluşunun 88. Yıldönümünü kutladık. Kutladık kutlamasını da neredeyse sıradan günlere dönüştü törenler. Ne kurtuluşun farkında halkımız, ne de yeterince bilgi sahibi.
Sanki "Yunanlılar 87 günlüğüne gelmişler, yemiş içmişler, çekilip gitmişler"cesine bir ilgisizlik ve bilgisizlik hakim şehirde. Doğrusu o günlerle ve işgalin vahşetiyle ilgili de yeterince bilgi olmaması, olan az sayıdaki kaynak ve bilgilerin de yeterince paylaşılamaması buna neden olmuş olabilir. Bunun önüne geçmek amacıyla, Google'a "Adapazarı Yunan Mezalimi" yazıp sorduğunuzda karşınıza Zekeriya Türkmen beyefendinin 1999'da yayımladığı çok ama çok önemli ve değerli bir makalesi çıkıyor.
Genelkurmay ATASE Başkanlığı Atatürk Araştırma ve eğitim Merkezi ATAREM Genel Sekreteri olarak görev yapan Zekeriya Türkmen'in, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisinin Kasım 1999 tarihinde yayımlanan 15. Cilt 45. sayısında yayımlanan "İşgal Yıllarında Adapazarı Kazasında Yunan Mezalimi" başlıklı makalesi, Yunan askerleriyle işbirliği yapan yerli Rum ve Ermeni çetelerinin, Müslüman Türk ahaliye yaptığı cinayet, tecavüz, esir, yağma, zulüm, kundaklama vs, kısaca mezalim denilebilecek türden yaptıklarıyla ilgili çok geniş ve detaylı bilgileri de içeriyor. Yunan İşgaliyle ilgili olarak bir dönemin sis perdesini aralayacak bu değerli çalışmayı/makaleyi, Sayın Zekeriya Türkmen'in hoşgörüsüyle, büyük oranda kısaltarak Adapazarılılarla paylaşmak istiyoruz. Unutmadan; bu rakamlara Söğütlü, Ferizli, Kaynarca, Salmanlı, Karadere ve Sapanca'da işlenen mezalim dahil değildir. Onlarla bu rakamlar yaklaşık iki katına çıkacaktır.

45 ŞEHİT, 43 TECAVÜZ, 97 ESİR

"1921 yılı Şubat ayından itibaren Adapazarı taraflarını kontrol altına alan Yunan Ordusundan cesaret bulan yerli Rum ve Ermeni çeteleri hemen harekete geçerek uzun yıllar barış ve kardeşlik içerisinde yaşadıkları ve kendilerini himaye etmiş olan Türklere karşı akla gelmeyecek her türlü harekete girişmeye başladılar.
Adapazarı kazasına ait 25 mahalle ile 45 köyde toplam 415.176 lira kıymetinde bina ve yapı, 2.250.000 lira kıymetinde mal ve mülk tamamen yakılmıştır. Kısmen yakılıp gasp edilen mal ve eşyanın kıymeti 2.360.400 liradır. Bundan başka 2.136.320 lira kıymetinde 334.400 kilo buğday, 132.130 kilo arpa, 188.000 kilo yulaf, 324.500 kilo mısır, 15.930 kilo çavdar ile 127.050 lira kıymetinde 850 at, 28.000 lira kıymetinde 288 katır, 5.100 lira kıymetinde 102 merkep, 1.689.900 lira kıymetinde 12.760 öküz, 1.418.000 lira kıymetinde 11.300 inek, 855.000 lira kıymetinde 75.000 koyun, 21.700.000 lira kıymetinde ticaret eşyası ve 12.970,765 lira nakit para çalınmıştır. Şimdi sırasıyla Adapazarı merkezindeki mahallelerden başlayarak belde ve köylerde icra edilen yağma, cürüm ve öldürme olaylarını şu şekilde açıklamak mümkündür:"


Adapazarı Merkez Mecidiye Mahallesi

Hasan Efendi'nin oğlu Halil Efendi, Simitçi Mehmet Ağa, Gazhane Bekçisi Abdullah Ağa, Eskici Şakir Ağa 26 Mart 1921'de kasabayı işgal eden Yunan askeri tarafından katledilmiştir. Yunanlılar çekilirken Arnavut Ahmet Ağa, Mahalle Bekçisi Sadık Ağa, Kunduracı Faik Usta adlı kimseleri esir alarak beraberlerinde götürmüşler ve Y. S. Ağa'nın eşinin ırzına geçmişlerdir.

Semerciler Mahallesi

İşgal esnasında Saatçi İsmail Efendi Yunan askerleri tarafından sokakta kurşunla şehit edilmiş; A. A. Efendi'nin kızı P. Hanımla H. M. Efendi'nin eşi A. Hanım'ın ırzına geçmişlerdir. Yunanlılar çekilirken Hatip İsmail Efendi, Hatip Nuri Efendi, Müezzin Mehmet Efendi, Kahveci Serd Mehmet Ağa, Gürcü Hacı Hafız Mehmet Efendi, Batum muhacirlerinden Gürcü Hacı Ahmet Efendi'yi esir alıp beraberlerinde götürmüşlerdir.

Birinci Yeni Cami (Cami-yi Cedid-i Evvel) Mahallesi
Meşk Hamza Ağa ile Bakkal Mehmet Efendi Yunanlılar tarafından şehit ve Nalbant Hasan'ın oğlu Ali, Hafız Ahmet oğlu Hafız Hamdi, Ahmet oğlu Kurban, Hacı Hüseyin Efendi, Çarkalı beş değirmenli İsmail Ağa'yı beraberlerinde esir alıp götürmüşlerdir.

Hasırcılar Mahallesi

Yunanlılar çekilirken Muhtar Ahmet Ağa, Hoca Osman Efendi, Hoca Bekir Efendi'yi esir alıp götürmüşlerdir. Hoca Bekir Efendi daha sonra yolda dövülerek öldürülmüştür.

Aziziye Mahallesi

İşgal sırasında Yunanlılar Hacı Ömer Lütfi Efendi'yi Perukâr İbrahim'i şehit etmişler; Hasan Hilmi oğlu A.'nın kızı H.'nin namusunu kirletmişlerdir. Yunanlılar çekilirken eski muhtar Fazlı Ağa, Derviş Ağa, Salih oğlu Emin, Abdullah oğlu Fehim, Monik'in Rüstem, Yaşarların Hacı İbrahim; İsmail Efendi ve Ufuk Osman, Hatip Emir Hasan oğlu Saim Efendi, Geyveli Halim, Ömer Lütfi Efendi oğlu Hasan ile Sait Ömer Ağa'yı da esir alıp götürmüşlerdir.

İkinci Yeni Cami Mahallesi

Ali oğlu Mahmut Yunan askerleri tarafından şehit edilmiş ve çekilirken Bakkal Rasim Efendi de esir alınıp götürülmüştür.

Necişler Mahallesi

Yerli Rum ve Ermeniler tarafından Ç. H. Ağa'nın eşi F.'nin ırzına geçilmiş ve Seyid Ömer Ağa, Müezzin Sıtkı Efendi, Serezli Hüseyin, Çakıcı İbrahim Ağa, Kör Hafız'ın biraderi Hüseyin, Gürcü Hasan adındaki kimseler esir olarak götürülmüştür.

Pabuççular Mahallesi

Yerli Rum ve Ermeniler tarafından Karabulut İsmail'in gözü oyulmak suretiyle şehit, Paşa Süleyman'ın İsmail telef edilmiş ve Yunanlılar çekilirken Hüseyin oğlu Mehmet Çavuş, İsmail oğlu Ömer, Değirmenci oğlu Hüseyin, Mustafa oğlu Faik, Kunduracı Fahri Usta, yolda götürülürken düşman askerleri tarafından şehit edilmişler, Çakır Hüseyin'in oğlu Ahmet, Mustafa oğlu Faik, Kunduracı Fahri usta ise esir olarak götürülmüştür.

Çukur Ahmediye Mahallesi

Yunan askerleri tarafından Çoban Emrullah şehit. Hoca Yahya Efendi, Canbaz İbrahim Çavuş, Egend Mehmet, Çoban Hakkı, Bekir Çavuş, Hafız Hamit Efendiler esir alınıp götürülmüşlerdir.

Gedikoğlu Mahallesi

Hatip Hafız Mustafa Efendi, Cuhların Osman Ağa Yunan askerleri çekilirken esir olarak götürülmüşlerdir.

Çubuklu Köyü

Bir tabur düşman askeri ve ayrıca 300 kişilik yerli Rum ve Ermenilerden oluşan çete 1920 yılı Ekim ayında bu köyü basarak Hüseyin oğlu İbrahim ile İsmail oğlu Servet'i bıçakla şehit etmişler; Muhtar M. Ağa'nın kızı H.'nin, Aziz'in ailesiyle Molla A.'in ailesinin ırzına geçmişler; çekilirken Süleyman Efendi'nin oğlunu esir alarak götürmüşlerdir.

Kâzımpaşa Köyü

Dörtyüzü çete ve yirmisi Yunan piyadesinden oluşan bir kuvvet 1920 yılı Ekim ayında köyü basarak Hatip Halil Hoca'yı şehit etmişler, Molla Ahmet'in Mustafa ile Osman oğlu Salih'i esir etmişlerdir.

Erikler Köyü

26 Mart 1921 tarihinde gelen Yunan ve yerli Hıristiyan çeteleri köyden Mehmet oğlu Kazım, Ali oğlu Mehmet, Recep oğlu Abdullah'ı şehit etmişler; müteveffa İbrahim'in eşi Z., Latifin eşi F., F., ve Ş., M.'nin eşi A.'nin ırzlarına geçip, camiyi yakmışlar ve bir mekteple 96 evi tahrip etmişlerdir.

Yukarıdere Köyü

18 Teşrin-i Evvel 1920 tarihinde Bilecik-Arslanbey-Firuzlu-Fındıklı-Akmeşe-Karusu Rum ve Ermenilerinden İzmirli Vangelos (Ortaköylü-Geyve'ye bağlı), Koço ve Nikola adlı çete reislerinin kumandasındaki çeteler köyü basarak İbrahim oğlu Şuayp adlı çocuğun kafasını kırmak suretiyle şehit etmişlerdir.

Aşağıdere Köyü

Ortaköy, Serdivan, Eşme Rum ve Ermeni çeteleriyle Ohannes'in idaresindeki İzmir çeteleri 20 Teşrin-i Evvel 1920'de köyü basarak muhacirlerden Mehmet oğlu Hasan ile Mehmet Şah adlı kimseleri İzmit yoluna angaryaya sevk ederken şehit etmişlerdir. Ali kızı E., Abdi kızı M. ile Mehmet kızı Ş.'nin Rum çeteleri tarafından ırzına geçilmiştir. Yunanlılar çekilirken Hacı Abdi, Yusuf oğlu Şaban, İbrahim oğlu Ali adlı kişiler esir edilmiştir.

Karakamış Köyü

Serdivan, Fındıklı, Ortaköy, Karasu Rum ve Ermenilerinden oluşan çete ve onları destekleyen nizami Yunan kuvvetleri 28 Teşrin-i Evvel 1920 tarihinde köyü basarak Ömer oğlu Mehmet, Aşkın oğlu Mehmet ile Korucu Ahmet'i Kulaksız Çiftliği suyunda kafalarını kesmek ve derilerini yüzmek suretiyle şehit etmişlerdir. A. Ağa'nın ailesi C. ile Hoca Halid'in S.'nin oğlu Y.'ın eşlerinin ırzlarına çeteler ve düşman askerleri tarafından tecavüz edilmiş; çekilirken de Hoca Halid'i esir alarak beraberlerinde götürmüşler.

Karaaptiler Köyü

26 Mart 1921 tarihinde düşman askerleri ile Ortaköy, Eşme, Fındıklı, Tekneci ve Karasu Rum ve Ermenilerinden oluşan çeteler köyü basarak Sapancalı D. A.'in ve M. oğlu S.'in ailelerine tecavüz etmişler; çekilirken İbrahim Onbaşı, Yusuf oğlu Mustafa ve Bosna muhacirlerinden Bekir'i şehit etmişlerdir.

Dağköy-Yoncalı Köyü

Vangel, Serdivanlı Koço ve Ardaşan çeteleriyle bir miktar Yunan askeri köyü basarak M. kızı C.'nin ırzına geçmişler; Hatip Hüseyin Mustafa, Ahmet oğlu Ahmet ve Hasan oğlu Yusuf u çekilirken şehit etmişlerdir.

Kömürlük Köyü

28 Mart 1921 tarihinde yerli Rum ve Ermeni çeteleriyle düşman askeri köyü basarak Hacı Osman'ın kayınvalidesini şehit etmişlerdir.

Göktepe Köyü

Düşman askerleri ile Vangel çetesi köyü basarak Lütfi'yi şehid edip, Süleyman oğlu Salim'i arabasıyla birlikte esir alıp götürmüşlerdir.

Eceldere Köyü

Düşman, Vangel ve Ortaköy çeteleriyle birlikte 12 Teşrin-i Evvel 1920'de köye gelerek Ali Osman oğlu Mustafa'yı çekilirken esir etmiştir.

Meşeli Köyü

Düşman köyü basarak Ş. A. kızı A.'nin ırzına geçmiş, çekilirken de kardeşi Mehmet ile Muhacir Hasan'ı esir almıştır.

Mahmudiye Köyü

Bir miktar düşman askeriyle Pandeli çetesi 1920 yılı Teşrin-i Evvelinde köyü basarak M. Eşi A.'nin ırzına geçmişlerdir.

Taşkısığı Köyü

Vangel çetesiyle bir miktar düşman askeri 27 Mart 1921 tarihinde köyü basarak T. kızı K., M. kızı A., M. kızı H.'nin ırzına geçmişler; Karayakalı Ahmet ile Mehmet'i şehit etmişlerdir.

Salâhiye Köyü

Yerli Rum ve Ermeni çeteleriyle düşman askeri 10 Teşrin-i Evvel 1920 tarihinde Said'in eşi Sıdıka'yı şehit etmişler; Şakir oğlu Mustafa, Ali oğlu İsmail, Kulaksız oğlu Mustafa adlı kimseleri çekilirken esir alıp götürmüşlerdir.

Yazlık-Refahiye Köyü

Yerli Rum ve Ermeni çeteleriyle düşman askeri 27 Mart 1921 tarihinde köyü basarak Hacı Ö. oğlu S.'in eşinin ırzına geçmiş; Muhacir Receb'i esir etmişlerdir.

Akarca-İcadiye Köyü

Bir miktar düşman askeriyle yerli Rum ve Ermeni çeteleri 30 Mart 1921'de köyü basarak İ. kızı N., M. kızı H., İ. kızı İ.'in ırzına geçmişler; Hacı oğlu Musa'yı ise şehit etmişlerdir. Giderlerken Recep oğlu Ahmet, Hasan kızı Asiye, Ali kızı Saniye, Recep kızı Asiye, Zekeriya oğlu Süleyman ile kız kardeşi Naciye, Fatma ve Nadide, İshak oğlu Ömer, Recep Efendi'nin Ömer'in ailesini, Ömer'in validesi Fatma'yı, Ömer oğlu Hüseyin'i, Ali Beyoğlu İlyas ve Murad'ı, Ali Bey kızı Hayriye'yi, oğlu İsa'yı, Sarı Osman'ı, Sarı Osman'ın oğlu Kamil'i, kardeşi Kazım, Aziz ve kız kardeşi Nesibe'yi esir alarak götürmüşlerdir.

Müsellemtepe Köyü

27 Mart 1921 tarihinde gelen yerli Rum ve Ermeni çeteleri ile düşman askerleri 25 evin eşyasını yağma etmişler, çekilirken de Şükrü oğlu Mehmet'i esir etmişlerdir.

Kuruçeşme Köyü

Ermeni Kirkor çetesiyle bir miktar düşman askeri 12 Teşrin-i Evvelde köyü basarak H. eşi F. ve M. eşi H.'nin ırzlarına geçmişler; çekilirken de Recep oğlu Ramazan'ı esir etmişlerdir.

Aşağı Kirazca Köyü

Yerli Rum ve Ermeni çeteleriyle birlikte Yunan askeri 27 Mart 1921 tarihinde köyü basarak Numan oğlu Mustafa, Abbas oğlu Osman, Halil oğlu Abdullah, Ali'nin eşi Ayşe'yi şehit etmişler; Hasan Çavuş'un kızını da esir alıp götürmüşlerdir.

Arifbey Çiftliği Köyü

Çeteler 26 Mart 1921 tarihinde bir miktar düşman askeri refakatinde köyü basarak evleri yakmışlar; giderlerken de Hüseyin Efendi'yi, Laz Ali'yi ve Çoban Hasan'ı esir etmişlerdir.

Hanlıköyü

Bir kısım Yunan askeri ve Rum Vangelos çetesi 27 Mart 1921 tarihinde köyü basarak 48 evin eşyasını tamamen yağma etmiş, çekilirken de İsmail ile Osman oğlu Şahin'i esir alıp götürmüşlerdir.

Güneşler Köyü

Rum ve Ermeni çeteleriyle Yunan askerleri 26 Mart 1921 tarihinde köyü basarak evleri yakmışlar ve çekilirken Recep Dayı'nın kafasını kesmek suretiyle şehit etmişlerdir.

Süleymanbey Köyü

Düşman, yerli Rum ve Ermeni çeteleriyle 26 Mart 1921 tarihinde köyü işgal ederek 22 evin eşyasını yağmalamış çekilirken de Ali oğlu Nuri, Ali Bey ve Eyüp adındaki kimseleri esir alarak götürmüştür.

Dağdibi Köyü

Yunanlılar çekilirken Hacı Zekeriya, Hacı Mehmet, Durmuş oğlu İbrahim ile Hüseyin oğlu Hayri adlı kimseleri esir alarak götürmüşlerdir.

Kumtepe Köyü

26 Mart 1921'de köyü işgal eden Yunanlılarla yerli çeteler, Hacı oğlu Mehmed'in eşi Atiye'yi silahla şehit etmişlerdir.

Çaltıcak Köyü

Düşman askerleriyle Pandeli, İstavri, Ardaşan çeteleri 30 Mart 1921'de köyü basarak G. oğlu İ. gelini, torunu N. ve H.'nin ırzına geçmişler; S.'nin Ş. ile A. kızı F.'nın da namusunu kirletmişlerdir. Salih oğlu Mehmed'i yaralayıp gelini, oğlu, damadı Hasan'ı kurşunla şehit etmişlerdir.

İkizce Osmaniye Köyü

Pandeli ve Ermeni Haykazar vesair yardakçı çetelerle bir miktar düşman askeri Mart sonunda köyü basarak Y. kızı D., S. kızı E.'nin ırzına geçmişler.

Aralık İhsaniye Köyü

28 Mart 1921 tarihinde köyü basan düşmanla Serdivan-Fındıklı Rum çeteleri F.'nın ırzına geçmişler, ismi bilinmeyen bir kızın da namusunu kirletmişlerdir.

Yukarı Kirazca Köyü

44 evlik köy tamamen yakılmış, çekilirken Osman Beyoğlu Mehmet Ağa ile Hüseyin Ağa ailesi Nuriye'yi esir etmişlerdir.

Akçakamış Köyü

Düşman, Serdivan, Fındıklı, Ortaköy, Karasu, Bedel çeteleriyle Pandeli çetesinden müteşekkil bir kuvvetle Nisan zarfında köyü basarak 85 haneden 70 haneyi tamamen yakmış ve M.'nin eşiyle H.'nin kızının ırzına geçmişler; Kucurun Mehmet, Kara Mustafa, Mehmet Emin oğlu Sait ile Şerif Ali'nin ailesini şehit etmiştir.

Tekeler Köyü

Pandeli ve sair çetelerle 28 Mart 1921 tarihinde köyü basarak Hacı Bayram oğlu Mustafa'nın evini yakıp, Münir'in biraderini şehit edip, 49 hanenin eşyasını yağmalamışlardır.

{b]------
Kaynak:
http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=330
Adapazarı'na ilk giren Kuva-yı Miliyeciler – 1921 (Atilla Oral Arşivi)
İşgal sırasında Yunanlılarca bir Türk kurşuna dizilirken-1921 (Atilla Oral Arşivi)



















İşgalci Yunan ordusu Anadolu'da ilerliyor – 1921 (Atilla Oral arşivi)



Bölgemizin işgalden kurtarılmasında katkısı olan komutanlar:


M.K. Atatürk – 1922 Ali Fuat Cebesoy – 1922 Deli Halit Paşa-1922

Yazı Tarihi : 16 Temmuz 2009 Perşembe
Bu yazı 402 kere okudu

UYARI: Sitemizde yayınlanan yazarlara ait yazılar, yazarların görüşüdür ve yazarları sorumludur. Medyabar Multi Medya Haber Hizmetleri sorumlu değildir. Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Yorumda yasal sorumluluk yorum yapan kişiye aittir ve Medyabar Multi Medya Haber hizmetleri sorumlu değildir. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında yorum gönderen muhataplarına dava açılabilmektedir. Yorum şikayet konusu olduğunda ,yazılı talep halinde adli makamlara bu yorumların IP adresleri verilmektedir.