Havz-ı kebir
Prof. Dr. Hayrullah Şanzumi
İslam Fıkıhının klasik bablarından birisi de havz-ı kebir faslıdır. Vakti zamanında bilim bu kadar temayüz etmemiş, henüz laboratuar hizmetleri söz konusu değilken aklıselim gerek vahyi, gerekse kültürel birikimi akıl süzgecinden geçirerek peygamberlerin ve müteselsilen onların varisleri olan müçtehit ve ulemanın uyarlamalarını dikkat nazara alarak bir hayat formu geliştirip bu serencam üzere yaşama üsluplarını zaptı rapt altına almışlardır. Öyle ki nesebin sıhhatinden tutun da ahlakın, çevrenin, saplığın ve bilumum içtimai münasebetlerin hemen hemen hepsi bir şekilde kurallara rapt edilmişti.
Bu makalemizde de hassaten su problemini tarihimizdeki istimal perspektifinden ama, spesifik olarak irdeledikten sonra bugünkü kümülatif hayat kirliliğiyle mukayese edip neticelendirmeye gayret edeceğim. Eskiden gerek laboratuar hizmetleri ve gerekse diğer çağdaş ölçümler mevzubahis değilken, örneğin Çevre Bakanlığı yokken DSİ Genel Müdürlüğü yokken, hasılı su hizmetleriyle ilgili hiçbir kurum ve kuruluş mevzubahis değilken gerek fıkıh kitaplarında ve gerekse ilmihallerde su bahisleri kirli su veya temiz suyun tefrikini dünyevi olmakla birlikte işe biraz da uhrevi bir kılıf uydurarak helal su haram su ayrışmasını koyarak insanların daha duyarlı olmasını sağlamıştır.
Konuyu biraz vuzuha kavuşturabilmek sadedinden canlı bir misalle hareketlendirecek olursak bundan takriben on yıl kadar önceleriydi. Aydınlar Ocağının Samsun şurasına katılmak üzere Samsun'a vasıl olmuştuk. Samsun'da ikamet eden dostu kadim Selahattin Özyurt'la otelin girişindeki salonda sohbete tutulmuştuk. Türkiye'nin dört bir yanından gelen delegeler odalarına dinlenmeye çekilmişlerdi ki eski genel başkanlardan Prof. Dr. Nevzat Yalçıntaş ve danışmanı kıymetli, nehafetli Nevzat Efendiyle Ankara'dan gelip otel girişinde bize "Azizim aydınlarımız nerede" diye selamlaşınca biz de latife sadedinden, "Muhterem Hocam bütün Türk aydınları otel odalarına çekilip uyuyarak dinlenti yapıyorlar" deyince bayağı gülüşmüştük. Bilahare biz de biraz dinlenip şura salonuna sabahleyin erkenden inip önce kahvaltı faslından, mabadehu çalışmaları takip etmiştik.
Ancak yıllardan beridir kafama takılan bir problemi bir türlü halledememiştim. Fırsat bu fırsat bütün aydın delegasyonu yakalamışken sabahleyin otel odasından salona avdet eden milliyetçi, muhafazakar akademisyen, siyasetçi, bürokrat ve iş erbabına sırasıyla hey muhterem size bir soru tevcih edip öğrenmek istiyorum demeye başladım. Selahattin Bey de zevkle bana yardım ettiler. Bakalım sonuçta ortaya ne çıkacaktı.
Evet, soru meşhur klasik medresenin baş tacı olan ve ismini de nereden aldığını da tespit edemediğim Mızraklı İlmihal kitabında der ki "Bir kimse sabahleyin aç karnına soğan veya sarımsak yese imansız gider." Yine bir diğer temizlik babında da sabahleyin kalktığınızda siz uyurken ağzınıza ve de burnunuza, hatta gözlerinize şeytan girmiş olabilir. Onun için bu mahallerinizi uyanır uyanmaz suyla temizleyiniz. Soğan, sarımsak meselesine de çok dikkat edin diye geçmektedir. Ayrıca Hz. Fahri Kainatın da bir hadisinde "Mescidime ağzı soğan, sarımsak kokarak gelenleri tespit ederseniz ayaklarından tutup mezarlığa kadar sürükleyin" tehdidi söz konusudur.
Sizi temin ediyorum yukarıdaki soruyu yüzlerce aydınımıza sordum. Kimisi bizimle istihza etti, kimisi boş işlerle iştigal etmeyin dedi, kimisi de daha ağır eleştirilerde bulunurken kiminin de kafası karışmıştı ki otel odasından en son Sayın Prof. Dr. Nevzat Yalçıntaş geldiler. Sanki içime doğmuştu ve herkese seslenerek bakın Osmanlı Beyefendisi geliyor. Aynı soruyu ona tevcih edip en güzel cevabı da alacağımı hep beraber idrak edeceğiz diyerek Nevzat Beye yönelip aynı minval üzere meşhur sorumuzu tevcih edince, Nevzat Bey her zamanki hakim edasıyla "Azizim bunu bilmeyecek ne var. Bizim insanlarımız ancak tehdit metoduyla eğitilebilirler. Haddizatında soğan veya sarımsak yemenin ne zararı olabilir. Ancak bunları aç karnına yerseniz mideniz delinir" deyince henüz Bolu'da öğrenciyken çok tatlı bir soğanı elma gibi ısırıp yiyince kan ifraz ettiğimi hatırlamıştım. Bizim insanlara aç karnına yemeyin deseniz kimse sizi dinlemez. Ancak siz her zamanki gibi dini duyguları kullanıp bu adamlara ancak ayar verebilirsiniz demişti.
Peki ya ağız, burun, göz, kulak temizliğine ne diyorsunuz deyince de Nevzat Bey gülümseyerek inciler döküp "Yahu eğer bu insanlara ağzınıza, burnunuza şeytan girmiştir demeseniz bunlara temizlik bile yaptıramazsınız" deyince hazırunun hepsi tarafından takdir edilmişti. Bu gureba da birçok problemini halletmişti. Demek ki din bile kendi yaptırımlarını kullanırken bazen psikolojiden, bazen de sosyolojiden ve aklınıza gelebilecek bütün beşeri disiplinlerden destek almakta beis görmemektedir. Binaenaleyh Din Sosyolojisiyle Din Psikolojisinin neşet etme sebebi hikmeti kendisini bilvesile göstermektedir. Buradan çıkardığımız neticeden toplumumuzda sevap ve günah kavramlarının dini veçhesiyle birlikte sosyolojik bir vak'a ahvali aldığını da göz ardı etmemek gerektiği kanaatindeyim. İşte bu ve bunun gibi sosyal normlar sayesinde İçtima-i Kıyametlerin frenlendiği kanaatindeyiz.
Evet, eskiden fıkıh ve ilmihal sayesinde insanlar dini yaptırımlarla bir taraftan manevi yanlışlıklardan korundukları gibi, helal haram yaptırımlarıyla dünyevi kurallarla sarmalandığını da görmekteyiz. Örneğin bir suyun zararlı olup olmadığını ortaya koyamamanın bedelini insanların sağlıklarını kaybederek ödememeleri için bazı kolay ve herkes tarafından kontrol edilebilecek kurallar konulmuş ve bu kuralların laboratuar hizmetlerinin faaliyete geçmesine kadarki dönemler için büyük hizmetlere vesile olduğunu hiçbir akıl sahibi inkar edemez. Söz konusu fıkıh ve ilmihal kitaplarının herhangi bir suyun temiz mi veya kirli mi olduğunu kabaca tespit edebilmenin o suyun tadının, renginin ve de kokusunun olumlu olup olmadığına karar verdikten sonra eğer bu üç özellik müspetse bu su için helaldir, her türlü maksatta kullanılabilir. Yok, eğer bu üç şarttan biri veya daha fazlası eksikse o su kirli ve kullanılması da haram hükmündedir. Pek tabiidir ki bugün üniversitelerde su kürsüleri ve birçok su çalışmaları söz konusu iken bu klasik uygulamanın hiçbir hükmü kalmamış olabilir. Ancak yukarıdaki uygulamaların kendi zamanı içerisinde ne kadar basiretli bir uygulama olduğunu unutmamak gerekir. Çünki her şey kendi yapısı içerisinde değerlendirilirse bir anlam ifade edebilir. Aksi takdirde yanlışa mahal verilmiş olur.
Filhakika mazide su medeniyeti unvanına sahip olabilmiş olmanın suya, gerek ilmi ve gerekse kullanım açısından ne kadar önem verdiğimizin fazlasıyla klasiklerimize yansıdığını görmemek mümkün değil. Yine meselenin münderecatından hareketle bir de havz-ı kebir mevzuu var ki bu konu sadece suyla mukayyet kalmayıp aynı zamanda bir darbı mesel siluetine de bürünerek kültürümüzün hemen, hemen bütününe de yansımıştır. Biz de bu vesileyle önce havz-ı kebiri izah ettikten sonra kısa bir uyarlama yaparak makalemizi nihayetlendireceğiz.
Havz-ı Kebir: Eğer bir su birikintisine büyük veya küçük bir depoya veyahut da bir su kuyusuna necaset nevinden kerih bir madde atılıp veya düştüğünde söz konusu su bir şekilde kirlenmiş olup artık kullanılma özelliğini kaybetmiştir. Belki kuyular için belli miktarda su tahliyesiyle temizlik vasfı kazandırılabilir, amma küçük su birikintisi ve depolar için durum farklı farklıdır. Yine akarsuların temizlik şartları da daha farklı mütalaa edilmektedir. Fakat adı üzerinde havz-ı kebire gelince havz (havuz, göl), kebir de (büyük) anlamlarına gelmektedir. İşte bu devasalığın vermiş olduğu güç ve kudretten ötürü bu büyük sulara en necis ve kerih bir madde de atılmış olsa o suyun büyüklüğü karşısında kirliliğin özelliğini kaybettiği varsayılarak eski kaynaklar bu su helal, yani temiz su hükmündedir sonucunu çıkarmaktadırlar.
Peki, bugün için aynı şartlar geçerli midir diye sorulacak olursa hiç tereddüt etmeden kesinlikle hayır cevabını vermekte bir beis görmediğimi ifade etmek istiyorum. Çünkü büyük göllerimiz ve hatta denizlerimiz temizlik özelliklerini tamamen kaybetmişse artık ona kirli bir cismi atmayı bırakın siz bu büyük su deryalarına birer varil zemzem dökseniz, üzerine de bir tanker gül suyu dökseniz maalesef artık bu sularımız hem haram ve hem de sağlığa zararlı olup orada yaşayan deniz ürünlerinin de birer kanserojen mahluk olduğunu unutmayalım.
Ezcümle suda kirlilik vaki olup kirlenmişlik özelliği temizlik hüviyetini bastırmışsa artık o su havz-ı sağir de olsa havz-ı kebir de olsa değişen hiçbir şey yoktur. O su artık kirli ve sağlığa zararlı bir su olmaktan başka bir hüviyete sahip değildir. Buradan hareketle Kuran-ı Kerim'in de ifadesiyle biz her şeye sudan hayat verdik ayeti yaratılmışlığın ilk nüvesi, su kirlenmişse buradan neşet edecek olan toplumların bütün katmanlarının kirliliklerinin baskın vasıf taşımasına da hayret etmemek gerekir kanaatindeyim. Vesselam binler selam.
Yazı Tarihi : 29 Haziran 2009 Pazartesi
Bu yazı 109 kere okudu
YASAL UYARI: Bu sayfada yayınlanan yazı, yazarın kendine ait görüşleridir. Yazılan yazıdan ve yorumlardan medyabar.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz. Haber portalımız 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na uygun olarak yayınlanmaktadır. Yayınlanan fotoğrafların yeniden yayımı ve herhangi bir ortamda basılması, önceden yazılı izin gerektirir. Portalımızda yayınlanan haberler ise, kaynak gösterilmek ve portalımızın ilgili sayfasına link verilmek koşuluyla yeniden yayınlanabilir.